СҮЙІНШІ!

   2013 жылы құрылған «ЖАҢАРУ» Сыбайлас жемқорлыққа қарсы жалпыұлттық қозғалыс» республикалық қоғамдық бірлестігінің кең таралған филиалдар желісі мен активінде ауқымды тәжірибесі бар.

   Қозғалыс қызметінің негізінде мемлекеттік сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты және Біріккен ұлттар ұйымының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы конвенциясының ережелерін жүзеге асыру жатыр. Бірлестік Біріккен ұлттар ұйымы (БҰҰ), Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы (ЕҚЫҰ) және басқа да халықаралық ұйымдармен және институттармен тығыз ынтымақтастықта.

   2025 жылдың соңында Бішкек қаласында (Қырғызстан) өткен жылдық жиналыста, БҰҰ өкілінің баяндамасында «ЖАҢАРУ» РҚБ аталып өтті.

   2026 жылдың маусымында «ЖАҢАРУ» Сыбайлас жемқорлыққа қарсы жалпыұлттық қозғалыс» сыбайлас жемқорлыққа қарсы қозғалыстағы азаматтық қоғамның көшбасшылары қатарына енгізілді. Осы беделді халықаралық ұйым, бізді әр елден келген 17 үкіметтік емес ұйымдармен (ҮЕҰ) қатар мойындады.

   Төменде мақала мәтінінің қазақ тіліндегі бейресми аудармасы және ағылшын тіліндегі түпнұсқасы берілген.

ҚАЗАҚСТАННЫҢ СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ ҚОЗҒАЛЫСЫНДАҒЫ АЗАМАТТЫҚ ҚОҒАМНЫҢ КӨШБАСШЫЛЫҒЫ

   2022 жылы БҰҰ Есірткі және қылмыс жөніндегі басқармасы (БҰҰ ЕҚБ) Еуропалық қайта құру және даму банкімен (ЕҚДБ) бірлесіп Астанада (Қазақстанда) Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің (СЖҚА) басшыларымен, сарапшыларымен, басқа да тиісті ұлттық серіктестерімен сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес және азаматтық қоғамды тарту саласында жалғасқан ынтымақтастықты талқылау үшін кездесті. БҰҰ-ның Сыбайлас жемқорлыққа қарсы конвенциясы (БҰҰСЖҚК) мемлекеттік органдар үшін ұсынымдар мен жобаларды әзірлеуде маңызды рөл атқарады. Соңғы жылдары Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі (СЖҚА) активтерді декларациялау, сыбайлас жемқорлықты қылмыстық жазалау және сыбайлас жемқорлық туралы хабарлаған адамдарды қорғау сияқты көптеген салаларда жетістіктерге жетті. Сонымен қатар Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі сыбайлас жемқорлық туралы хабарлаған адамдар үшін, бұл іс-әрекеттің дұрыстығын айқындау мақсатында - (whistleblowers) «разоблачитель» (хабарлаушы - әшкерелеуші) деген жаңа заңды термин енгізді.

   Соңғы бірнеше жылда Қазақстан сыбайлас жемқорлыққа қарсы бірқатар реформалар мен науқандарды жүзеге асырды.
Қазақстанның белсенді азаматтық қоғам өкілдері арасында «ЖАҢАРУ» сыбайлас жемқорлыққа қарсы жалпыұлттық қозғалыс» республикалық қоғамдық бірлестігі де бар. Бұл ҮЕҰ сыбайлас жемқорлықпен күресте көшбасшылардың бірі болып табылады. Төраға Мэлс Семғалиев Конвенцияның, атап айтқанда үкіметтік емес секторды тартуға қатысты ережелері олардың жұмысын жеңілдететінін атап өтті. БҰҰ-ның Сыбайлас жемқорлыққа қарсы конвенциясының 13-бабы негізінде «ЖАҢАРУ» мемлекеттің Конвенцияны орындау жөніндегі міндеттемелеріне қадағалау жүргізеді. 2013 жылы құрылған сәттен бастап ҮЕҰ сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі ұлттық баяндама жобасы бойынша сараптамалық талқылаулар өткізіп, мемлекеттік бағдарламалар мен стратегиялық құжаттарға ұсыныстар енгізді. «ЖАҢАРУ» Қазақстандағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңдардың тиімділігін арттыруға бағытталған заңнамалық процеске жаңа бастамалар серпінін берді.

   Бір мақсат жолында бірге еңбек етеміз:

   Биыл «ЖАҢАРУ» «Жастарды құқықтық тәрбиелеу – сыбайлас жемқорлыққа қарсы дүниетанымның негізі» атты ұлттық әлеуметтік жобасын атқаруда. Жоба дәрістерді, талқылауларды, бұқаралық ақпарат құралдарымен кездесулерді, шеберлік сабақтарын, өңірлер мен мемлекеттік органдар басшыларымен жастар проблемаларын талқылауды, сондай-ақ БАҚ пен әлеуметтік желілерде жариялауды қамтиды. Ақпараттандыруды (хабардар болуды) арттырудың басқа да іс-шараларына сыбайлас жемқорлыққа қарсы арнайы бейнероликтер, буклеттер, парақшалар, брошюралар мен әдістемелік ұсыныстар, мемлекеттік органдарға ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлеу жатады. Лауазымды тұлғалар мен жұртшылықта одан әрі білік пен дағды қалыптастыру және ынтымақтастықты нығайту үшін қосымша тренингтер өткізіледі. Бұдан басқа сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреспен айналысатын үкіметтік емес ұйымдардың қаржылық мәселелерін шешу және олардың экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз ету аса маңызды.

   Мемлекет тарапынан қолдау:

   «Соңғы уақытта сыбайлас жемқорлықпен күрес Қазақстанның күн тәртібіндегі кезек күттірмес басымдықтарының біріне айналды», - дейді Мэлс Семғалиев. Бұл сондай-ақ «Қазақстан – 2050» Стратегиясы сияқты елдің негізгі саяси құжаттарының маңызды құрамдас бөлігі. БҰҰ-ның Сыбайлас жемқорлыққа қарсы конвенциясының үлгісі мен серпінін ескере отырып, мемлекеттік саясат сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегияны іске асыруға азаматтық қоғамды көбірек тартуда. Елде сыбайлас жемқорлықтың ұсақ және басқа да түрлерімен күресу үшін бюрократияны заманауи, «тұтынушыға бағытталған» мемлекеттік қызметтерге айналдыратын «бір терезе» қағидаты сияқты жаңашылдықтар енгізілді.

   Қазақстан Президенті қоғам мен қауымдастықтар үшін тауарлар мен қызметтерді сатып алу, оның ішінде Азаматтық қоғам ұйымдары (АҚҰ) ұсынатын талдамалық және зерттеу қызметтері арқылы ҮЕҰ ұсыныстарын бірнеше рет қолдады. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттік үкіметтік емес ұйымдар өкілдерімен үнемі кездесіп тұрады және «ЖАҢАРУ» ұйымына ұсыныстарды тікелей жоғары басшылыққа жеткізу мүмкіндігі берілді. Мэлс Семғалиев және оның командасы өз ұсыныстарын Парламентке, Үкіметке, министрліктер мен ведомстволарға, облыстық және жергілікті өкілді органдарға, сондай-ақ барлық мүдделі тараптарға үнемі жолдап тұрады. Олар «Қазақстанның Азаматтық Альянсымен» және басқа да көптеген ҮЕҰ-мен өз ұстанымдары сәйкес келген жағдайда өзара қолдау көрсету мақсатында ынтымақтасады. Олардың өкілдері Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің, Ішкі істер министрлігінің, Мәдениет және ақпарат министрлігінің, сондай-ақ өңірлік және муниципалдық деңгейдегі қоғамдық кеңестерге қатысты.

   Мэлс Семғалиевтің байқауынша, өңірлік және ұлттық деңгейдегі бюджет шығындары туралы толық ақпаратқа қол жеткізудің шектеулігі, сондай-ақ елдегі журналистік зерттеулерді қолдау қажеттілігі өзекті мәселелердің бірі болып қала береді.